Ustawodawca w księdze IV przewidział ochronę interesów spadkobierców pominiętych w testamencie. Jak? O tym poniżej….
Instytucję zachowku regulują art. 991 i następne w myśl których, zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się :
(a) 2/3 wartości udziału spadkowego, który by mu przypadł przy dziedziczeniu ustawowym, wówczas, gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy lub zstępny jest małoletni; lub
(b) ½ wartości udziału spadkowego, który by mu przypadł gdyby dziedziczył ustawowo – w pozostałych przypadkach.

Zachowek zatem przysługuje osobom, które na skutek pozostawionego testamentu przez spadkodawcę zostały pominięte lub, ich udział w spadku jest mniejszy niż należny im zachowek. Krąg osób uprawnionych z tytułu zachowku jest wąski w stosunku do spadkobierców ustawowych, gdyż przewiduje uprawnienie to tylko: zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy. Rodzice są uprawnieni do zachowku jedynie w sytuacji, gdy spadkodawca nie miał dzieci, a wnuki tylko w przypadku, gdy dzieci spadkodawcy nie żyją. Uprawnionym do zachowku są także ci spadkobiercy, których udział w spadku nie pokrywa należnego im zachowku. Jeżeli zatem wskutek powołania do dziedziczenia osoby te nie uzyskały należnego im zachowku w całości, przysługuje im roszczenie o spełnienie świadczenia pieniężnego uzupełniającego zachowek.

Prawa d zachowku nie posiadają:
• małżonek, w sytuacji, gdy spadkodawca wystąpił o rozwód z winy tego małżonka,
• osoba, która na mocy umowy zrzekła się dziedziczenia,
• osoba, która odrzuciła spadek (czyli nie chciała dziedziczyć i dostać spadku),
• osoba, która została uznana za niegodną,
• osoba, która została wydziedziczona.

Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku w postaci :
1. darowizny uczynionej na jego rzecz przez spadkodawcę
2. lub powołania do spadku
3. lub w postaci zapisu

przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo jego uzupełnienia. Zachowek zatem, wypłacany jest tylko w postaci świadczenia pieniężnego na rzecz uprawnionego.

Pamiętać należy o tym, że ustalając udział spadkowy stanowiący podstawę obliczania zachowku, uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny uczynione przez spadkodawcę. Zatem pierwszą czynnością jest obliczenie wartości czystej wartości spadku, tak, że ustalić należy wartość stanu czynnego spadku przez zestawienie i wycenę wszystkich praw należących do spadku, następnie do tak ustalonej wartości odjąć stan bierny [pasywa]. Do wartości czystego spadku dolicza się wartość darowizn dokonanych przez spadkodawcę zarówno na rzecz spadkobierców, osób uprawnionych do zachowku jaki i osób trzecich. Spór co do tego, czy dokonane przez spadkodawcę świadczenie miało charakter darowizny rozstrzyga sąd rozpoznający sprawę o zachowek [czy np. dany czynność nie była świadczeniem wzajemnym].

Zgodnie z art. 994 Kodeksu cywilnego do wartości zachowku nie dolicza się:
• drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych
• dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami bądź uprawnionymi do zachowku,
• darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, gdy nie miał dzieci, chyba że darowizna została dokonana na mniej niż 300 dni przed urodzeniem się dziecka,
• przy ustalaniu zachowku dla małżonka darowizn dokonanych przed zawarciem małżeństwa.

Pozew o zachowek

 

W serwisie wzory pism z komentarzem:

• Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku
• Dział spadku
• Pozew o rozwód
• Pozew o alimenty
• Wniosek małżonka o nakazanie wypłacenia mu wynagrodzenia za pracę drugiego małżonka
• Pozew o ustalenie rozdzielności majątkowej
• Pozew o separację
• Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
• Pełnomocnictwo procesowe
• Pozew o zapłatę w postępowaniu nakazowym

oraz wiele innych, sprawdź w Bazie Wzorów Pism

Wzory pism z komentarzem z zakresu prawa pracy: zobacz więcej
Wzory pism dotyczące postępowania sądowego zobacz więcej

Ważne by pamiętać o tym że, zgodnie z treścią art. 995 kodeksu cywilnego, wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Darowiznę uczynioną przez spadkodawcę uprawnionemu do zachowku zalicza się na należny mu zachowek. Jeżeli uprawnionym do zachowku jest dalszy zstępny spadkodawcy, zalicza się na należy mu zachowek także darowiznę uczynioną przez spadkodawcę wstępnemu uprawnionego. Na poczet zachowku o ile uprawnionym do niego jest zstępny spadkodawcy, zalicza się także poniesione przez spadkodawcę koszty jego wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, o ile te koszty przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.

Roszczenia z tytułu zachowku można dochodzić na drodze sądowej. Od zachowku należy zapłacić podatek dochodowy. Od dnia 1 stycznia 2007 roku zwolnieniem z podatku objęte są darowizny i spadki (także zachowek) na rzecz najbliższych członków rodziny: małżonka, dzieci, wnuków, prawnuków, rodziców i dziadków, a także rodzeństwa, pasierba, ojczyma i macochy. Z grona tego wyłączeni są: teściowie, synowa i zięć. Roszczeń z tytułu zachowku przy dziedziczeniu testamentowym nie można dochodzić po upływie trzech lat od ogłoszenia testamentu. [art.1007 kodeksu cywilnego]

Pozew z tytułu zachowku złożyć należy przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego, a jeżeli tego miejsca nie da się ustalić, powództwo wytoczyć należy przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek (spadek) lub jego część.

Opracowała: Karolina Henka
Stan prawny na 1.12.2008